Fred van Dorp, 1938-2023: waterpoloër, 151 interlands, drievoudig Olympiër, vlaggendrager Mexico 1968, Amersfoorter
De Vijf Belangrijkste Inzichten
1: Hij overleefde als kind een Japans interneringskamp. Op zijn dertiende arriveerde hij in Nederland. Op zijn vijftiende ontdekte hij waterpolo. Twee jaar later speelde hij zijn eerste interland. Zijn verhaal begon bij Pesie’s bad in Amersfoort, het eerste zwembad van de stad.
2: Tijdens de Olympische Spelen in Tokio (1964) speelde Fred als aanvaller en lag hij oog in oog met zijn eigen broer Ton, de keeper van de Amerikaanse ploeg. Hij scoorde, maar miste ook een strafworp op hem. Nederland won. Prins Bernhard zat op de tribune.
3: Afspraak is afspraak. Manuel Estiarte, de beste waterpoloër ter wereld, moest bij de Van Haselen-toernooien in Amersfoort. Na wedstrijden moest Estiarte eerst supporters begroeten en handtekeningen uitdelen voor hij de zwembadhal mocht verlaten. Zo groot was het gezag van deze Amersfoortse scheidsrechter in de internationale waterpolowereld.
4: Na zijn actieve loopbaan floot hij vijf Olympische Spelen op rij. In Barcelona 1992 leidde hij de finale. Zijn olympische medailles en documenten gooide hij ongemerkt bij het grofvuil. Hij vond ze niet belangrijk.
5: Zijn kleindochter en kleinzoon Lars en Nina spelen nu professioneel waterpolo in Barcelona. Fred leerde de sport op zijn vijftiende bij Pesie’s bad. Dat hij haar heeft doorgegeven aan de volgende generatie, dat is misschien zijn mooiste prestatie.
Van Batavia naar Pesie’s bad
Fred van Dorp werd op 13 oktober 1938 geboren in Batavia, het huidige Jakarta. Als kind groeide hij met zijn moeder en zijn broer Ton op in een Japans interneringskamp, een van de meest barre ervaringen die een kind kan doormaken. Zijn vader was tewerkgesteld aan de Birma-spoorlijn. Een jaar na het einde van de oorlog werd het gezin herenigd.
Op zijn dertiende vertrok Fred naar Nederland. Hij belandde in Amersfoort, en ontdekte op zijn vijftiende waterpolo bij Pesie’s bad, destijds gevuld met water uit de Heiligenbergerbeek. Twee jaar later speelde hij zijn eerste interland. Het is een tijdlijn die bijna onwaarschijnlijk klinkt, maar precies past bij de man die Fred van Dorp zou worden.
151 interlands en drie Olympische Spelen
Fred speelde 151 internationale wedstrijden in het shirt van Oranje, verspreid over zijn gehele loopbaan, waarvan drie Olympische Spelen het hoogtepunt vormden. In 1956 zou hij meegaan naar Melbourne, maar het Nederlands Olympisch Comité boycotte de Spelen vanwege de Russische inval in Hongarije. Vier jaar later stond hij wel in Rome. Daarna volgden Tokio (1964) en Mexico-Stad (1968).
Wat was zijn grootste moment als speler?
Zijn zoon Alfred kijkt terug: “Hij is ontzettend trots op wat zijn vader heeft bereikt. Wat hij bereikt heeft, is werkelijk een indrukwekkende carrière. In het buitenland kenden ze hem overal.”
Ik ben gewoon heel erg trots. Vooral op wat hij heeft bereikt in de sport. In alle zwembaden hadden ze het altijd over hem. Iedereen kende hem.
Alfred, zoon van Fred
Tokio 1964: broer tegen broer
Wat is het belangrijkste dat jouw sport jou over jezelf heeft geleerd?
“Dat mentale gezondheid net zo belangrijk is als fysieke gezondheid. Je kunt topfit zijn, maar als je mentaal niet alles op orde hebt, dan ga je de wedstrijd niet winnen. Ik heb op een gegeven moment ook ontdekt dat ik binnen het zwemmen dingen deed die ik eigenlijk niet leuk vond. En dan moet je jezelf afvragen: wat wil ik nou eigenlijk? Die vraag stellen vergt moed, maar het is de juiste vraag.”
Hoe bereidde je je mentaal voor op een belangrijke wedstrijd?
“Ik had altijd een vaste playlist. Jarenlang hetzelfde. Soms had ik er even geen zin in voor een wedstrijd, maar als ik die muziek aanzette, was het al gauw van: nu ben ik klaar. Dat klinkt eenvoudig, maar het werkte echt. Muziek was mijn manier om alle prikkels van buiten af te sluiten en volledig in mijn eigen bubbel te komen.”
De Comeback: heupoperatie en parijs 2024
De derde wedstrijd in de groepsfase van de Olympische Spelen in Tokio was extra bijzonder. Fred van Dorp, aanvaller voor Nederland, stond tegenover zijn eigen broer Ton, die de keeper van het Amerikaanse team was. Prins Bernhard zat op de tribune. Fred scoorde, maar miste ook een strafworp op zijn broer. Nederland won de wedstrijd.
Het is een anekdote die de absurditeit en het wonder van topsport tegelijk in zich draagt. Twee broers, beiden vertrokken vanuit hetzelfde Jappenkamp, beiden terechtgekomen in de waterpolotop, maar aan weerszijden van het bad in het grootste sporttoernooi ter wereld.
Vlaggendrager in Mexico-Stad
Chantalle heeft een Bij de Olympische Spelen van 1968 in Mexico-Stad liep Fred van Dorp als aanvoerder van het Nederlandse waterpoloteam en als vlaggendrager bij de openingsceremonie het stadion in. Het is de grootste eer die een Nederlandse olympiër kan krijgen.
Fred van Dorp was op dat moment dertig jaar oud en al meer dan een decennium het gezicht van het Nederlandse waterpolo. Hij praatte er zelf nooit over. Zijn motto was kort en duidelijk.
Afspraak is afspraak
Na zijn actieve loopbaan bleef Fred van Dorp de waterpolowereld vanuit een nieuwe rol beheersen, die van internationaal scheidsrechter. Hij floot bij vijf opeenvolgende Olympische Spelen. Het hoogtepunt: de finale in Barcelona in 1992.
Zijn reputatie in de internationale waterpolowereld was ongekend. Aan het einde van de jaren tachtig organiseerde AZ&PC, de Amersfoortse waterpolovereniging, later opgegaan in ZPC Amersfoort, het Van Haselen-toernooi. Manuel Estiarte, door velen beschouwd als een van de beste waterpoloërs aller tijden, nam deel. Na wedstrijden moest Estiarte eerst supporters begroeten en handtekeningen uitdelen voor hij de zwembadhal mocht verlaten.
Afspraak is afspraak. Altijd. Dat was zijn wet. Daar week hij nooit van af. Soms tot het uiterste.
Alfred, zoon van Fred
Die discipline gold ook voor de jongeren aan wie hij zijn tijd gaf. Fred was jarenlang actief als jeugdcoach in Amersfoort. Hij ontfermde zich over zijn pupillen ook buiten het bad. Als een meisje moeite had op school, stond hij een uur voor de training klaar om haar bijles te geven. Niet als formele leraar, maar als mentor. Wie die afspraak echter twee keer niet nakwam, kon niet op een derde kans rekenen.
Wat gaf hij mee aan jonge sporters?
Zijn boodschap was altijd hetzelfde. Als je iets wil, moet je ervoor gaan. Focus. En dat is alles waard. Iemand die dan op zaterdagavond een beetje gaat drinken na een trainingsweek, die had niet hoeven trainen. Dat was voor hem ondenkbaar.
Fred van Dorp was niet alleen topsporter en scheidsrechter. Hij was jarenlang directeur van het Sportfondsenbad in Amersfoort, het bad dat later plaatsmaakte voor de Amerena. Zijn hele leven draaide om zwemwater. Als speler, als scheidsrechter, als directeur, als coach van jeugdteams in Amersfoort.
Directeur van het Sportfondsenbad
Zijn kleinkinderen Lars en Nina ten Broek groeiden op bij het bad. Ze keken op naar hun opa en gingen uiteindelijk zelf waterpolo spelen. Nu doen ze dat allebei op professioneel niveau in Barcelona, bij de beste clubs ter wereld.
Dat is het mooiste eigenlijk. Dat dat toch is doorgegeven. Die woonden ook in het zwembad, die gingen gewoon mee. En nu spelen ze allebei professioneel in Barcelona.
Alfred, zoon van Fred
Bescheidenheid als kenmerk
Fred Van Dorp overleed op 9 november 2023, op 85-jarige leeftijd, in Amersfoort. Hij had zijn olympische medailles en documenten al jaren eerder, zonder dat zijn kinderen het wisten, bij het grofvuil gezet. Hij vond het niet belangrijk dat ze bewaard werden. Hij praatte nooit over zichzelf. Zijn verhaal moest je horen van de mensen om hem heen.
Toch liet hij een indruk achter die niet te wissen is. In Amersfoort, in Nederland, in de internationale waterpolowereld. De Nederlandse waterpologemeenschap heeft een icoon verloren, schreef ZPC Amersfoort bij zijn overlijden. Zijn motto blijft staan.
Amersfoort heeft kampioenen voortgebracht. Mensen die jarenlang trainen voor seconden, punten of die ene perfecte race. In de Wall of Fame geven we hen de erkenning die blijft hangen.
